Stajyerler ve Kafirler: Neoliberalizm Çağında Türkiye’de ve Amerika Birleşik Devletleri’nde Çalışma ve Vatandaşlık İlişkisinin Dönüşümü

Mülksüzleştirilmişler, ekonomik güvencesizlik koşullarında nasıl yönetilebilir? Formel sektörde iş bulma imkanı giderek azalırken çalışmanın sosyal hakların ön koşulu olarak kalmasındaki ısrarı nasıl açıklayabiliriz? Bu yazı bu sorulara Türkiye ve Amerika Birleşik Devletleri'nin (ABD) 1980'lerden itibaren geçirdiği dönüşümlerin çalışma ve sosyal vatandaşlık ilişkisine etkisinin karşılaştırmalı bir analizini sunarak yanıt bulmaya çalışıyor. Yazının iddiası şudur: Formel sektörde istihdam edilen ve sayısı gittikçe azalan ayrıcalıklı bir kesim sosyal haklardan faydalanabilirken hayatını formel sektörün dışındaki faaliyetlerle idame ettirmeye çalışan yoksun ve mülksüzleştirilmiş kesimlerin uysallaştırılarak yönetilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda neoliberal devletin günümüzde gittikçe zayıflayan "çalışma-vatandaşlık" bağının farklı biçimlerini toplumun bu kesimlerini yönetebilmek için özgün bir şekilde kullanıma soktuğunu görüyoruz. Devlet bir taraftan çalışma ilişkilerinin ve refah mekanizmalarının düzenlenmesinde piyasa yönelimli bir stratejiyi öne çıkararak bu ilişkilerin ürettiği güvencesiz çalışma biçimleri aracılığıyla çalışanları kontrol etmesinin önünü açarken bir taraftan da piyasa ilişkilerinde kendisine çaresizce yer arayan kesimlere doğrudan müdahale etmekten çekinmemektedir. Bu müdahale Amerikan devletinde toplu hapis ve sınırdışı olarak gerçekleşirken, Türk devletinde muhafazakârlık ve otoriterlik şekline bürünür. Piyasaya yönelimle doğrudan müdahale arasında gidip gelen bu "ikili hareket" bizim "katmanlı vatandaşlık rejimi" adını verdiğimiz bir yönetim şekline evrilir