Din ve kapitalizm sarmalında milli görüş hareketi

Etkisi farklılaşmakla birlikte din, kapitalist sistemin yeniden üretim sürecinin temel ideolojik aygıtlardan biri olagelmiştir. Türkiye özgülünde de Necmettin Erbakan'ın 1970'lerde maddi ve manevi kalkınma kavramları etrafında şekillendirdiği Milli Görüş düşüncesi referanslarını islam dininden alan ideolojik ve politik bir akımdır. 1980 sonrasında artan etkisiyle siyasal islam'ın merkezi gücü olan Milli Görüş Hareketi'nin islami değerleri günümüz toplumuna uyarlayan yaklaşımının Türkiye'de, sermaye birikimine ivme kazandırmada ve yoğunlaşan emek sömürüsüne meşruluk sağlamada işlevsel kılındığı söylenebilir. Bu yönüyle "Anadolu sermayesi", "islami sermaye", "yeşil sermaye", "Müslüman burjuvazi" vb. kavramlaştırmalar, kapitalist nitelikteki maddi üretim tarzının kültürel/sembolik yeniden üretimle kesişme noktalarına işaret ettiği ölçüde bir anlam taşımakta ve bir sosyal gerçekliği ifade etmektedir. Bu gerçekliğin maddi yönünde esnek çalışma, taşeron ve fason üretim, sendikasız çalıştırma, kayıtdışı istihdam, düşük ücretler vb. yoğun sömürü koşulları hüküm sürerken, manevi yönünde ise biriken sermayenin hizmetine sokulan dini değer yargıları ve tarikat örgütlenmeleriyle şekillenen anlam dünyaları ve yaşam tarzları hüküm sürmektedir. Böylece maddi ve manevi öğeler, yeni temeller üzerinden birbirini gerçekleştirmekte ve dönüştürmektedir Ekonomik ve sosyal alanda kurulan bu ilişkiler, siyasal İslam'ın platformu olan partiler tarafından güçlü bir siyasal hegemonyanın temeli kılınabilmiştir.