{"id":3345,"date":"2026-10-28T19:03:04","date_gmt":"2026-10-28T17:03:04","guid":{"rendered":"https:\/\/www.praksis.org\/makale\/kapitalist-rekabetin-anlami-kapitalizm-farkli-asamalardan-mi-geciyor\/"},"modified":"2026-10-28T21:11:55","modified_gmt":"2026-10-28T19:11:55","slug":"kapitalist-rekabetin-anlami-kapitalizm-farkli-asamalardan-mi-geciyor","status":"publish","type":"praksis_makale","link":"https:\/\/www.praksis.org\/en\/makale\/kapitalist-rekabetin-anlami-kapitalizm-farkli-asamalardan-mi-geciyor\/","title":{"rendered":"Kapitalist Rekabetin Anlam\u0131: Kapitalizm Farkl\u0131 A\u015famalardan m\u0131 Ge\u00e7iyor?"},"content":{"rendered":"","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Rekabetin kapitalist ekonomilerin sine qua non\u2019unu (olmazsa olmaz\u0131n\u0131) te\u015fkil etti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi, yirminci y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk \u00e7eyre\u011fine kadar iktisat\u00e7\u0131lar\u0131n hemen t\u00fcm\u00fc taraf\u0131ndan \u00fczerinde uzla\u015f\u0131 sa\u011flanan bir d\u00fc\u015f\u00fcnceydi. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce, h\u00fcr (ger\u00e7ek) rekabeti \u00e7\u00f6z\u00fcmlemenin merkezine alan klasik politik iktisat\u00e7\u0131lar taraf\u0131ndan oldu\u011fu kadar, tam rekabet kuramsalla\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcren neoklasik iktisat\u00e7\u0131lar taraf\u0131ndan da benimsenmekteydi. 19. y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131 ve 20. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131ndan itibaren anonim ortakl\u0131klar\u0131n ve dev \u015firketlerin y\u00fckseli\u015fe ge\u00e7mesiyle birlikte ise, iktisat disiplinindeki bu yayg\u0131n kanaatin yerini, kapitalizmin k\u00f6kl\u00fc de\u011fi\u015fimler ge\u00e7irdi\u011fi ve dolay\u0131s\u0131yla tekelci kapitalizm a\u015famas\u0131na ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 iddialar\u0131 almaya ba\u015flad\u0131. Buna g\u00f6re 20. y\u00fczy\u0131lda kapitalizmi anlaman\u0131n do\u011fru yolu, 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n rekabet\u00e7i kapitalizminin hareket yasalar\u0131ndan farkl\u0131 hareket yasalar\u0131 \u00fcreten ve neticesinde ona tabi olan tekelci uygulamalar\u0131 kuramsalla\u015ft\u0131rmaktan ge\u00e7iyordu. 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndan itibaren bu e\u011filim birbirine z\u0131t iki farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce gelene\u011fi \u00fcretti: i) ilkin, Paul Sweezy, Immanuel Wallerstein ve Fernand Braudel gibi \u00f6nemli neo-Smithgil d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler kapitalizmin tarihini \u00fcretim ili\u015fkileri yerine ticari ili\u015fkiler \u00fczerinden, hatta Braudel \u00f6rne\u011finde piyasa-kar\u015f\u0131t\u0131 bir alan olarak, okumaya ba\u015flarken; ii) \u00f6zellikle Anwar Shaikh\u2019\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fi bir grup sosyal bilimci, Karl Marx\u2019\u0131n Kapital\u2019de \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc haliyle sermaye birikim yasalar\u0131n\u0131 do\u011furan ger\u00e7ek rekabet kuram\u0131n\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcz kapitalizmini anlamakta da ge\u00e7erlili\u011fini korudu\u011funu; dolay\u0131s\u0131yla, tekelci uygulamalar\u0131n rekabeti ortadan kald\u0131rmad\u0131\u011f\u0131n\u0131; bilakis, kapitalizmin geli\u015fimiyle birlikte \u015firketlerin daha nitelikli rekabet\u00e7i \u00f6zellikler kazan\u0131p daha ye\u011fin rekabet\u00e7i stratejiler geli\u015ftirdi\u011fini \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc. Bu metinde bir yanda, her bir d\u00fc\u015f\u00fcnce gelene\u011finin \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc iddialar\u0131n kuramsal tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ampirik ge\u00e7erlili\u011fini s\u0131narken; di\u011fer yanda, kapitalizmin kendine \u00f6zg\u00fc hareket yasalar\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ve \u00f6yleyse, bunlar\u0131n zaman i\u00e7inde de\u011fi\u015fip de\u011fi\u015fmedi\u011fini tart\u0131\u015fmay\u0131 ama\u00e7l\u0131yoruz. Sonu\u00e7 k\u0131sm\u0131nda ise 2&#215;2\u2019lik iki t\u00fcr rekabet-tekel matrisi \u00f6neriyoruz<\/p>\n","protected":false},"template":"","praksis_konu":[81],"praksis_yazar":[487],"praksis_anahtar":[],"class_list":["post-3345","praksis_makale","type-praksis_makale","status-publish","hentry","praksis_konu-iktisat","praksis_yazar-ihsan-ercan-sadi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.praksis.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/praksis_makale\/3345","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.praksis.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/praksis_makale"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.praksis.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/praksis_makale"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.praksis.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/praksis_makale\/3345\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4156,"href":"https:\/\/www.praksis.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/praksis_makale\/3345\/revisions\/4156"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.praksis.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3345"}],"wp:term":[{"taxonomy":"praksis_konu","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.praksis.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/praksis_konu?post=3345"},{"taxonomy":"praksis_yazar","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.praksis.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/praksis_yazar?post=3345"},{"taxonomy":"praksis_anahtar","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.praksis.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/praksis_anahtar?post=3345"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}