“Herşey Sende Gizli”: Homo-Neoliberalus ve Psikolojik Epistemoloji

Son yıllarda psikoloji disiplini içerisinde, neoliberalizmin psikolojisi ve psikolojinin neoliberalizmi üzerine önemli tartışmalar yaşandı. Diğer insani disiplinlerle karşılaştırıldığında, psikolojide bu konudaki eleştirel tartışmalar gecikmeli bir şekilde oluşsalar da önemli bir ihtiyaca denk düşmektedirler. Bir yandan neoliberal/müteşebbis özne kendisini geliştirmeye, büyümeye, mutlu olmaya, mutluluğunu bir sermaye olarak kullanmaya, duygularını ve iç dünyasını etkili bir şekilde düzenlemeye çalışırken, diğer yandan da psikoloji disiplini bu psiko-ekonomik ihtiyaçlar bağlamında bu öznenin elinden tutmakta ve ona yol göstermektedir. Bu yazı öncelikle neoliberal öznenin psikolojisini kısaca özetliyor, daha sonra da psikolojinin, geçen yüzyılda neoliberalizm yükselirken olgunlaşan bireyci epistemolojik ve ontolojik çerçevesini ortaya koyuyor. Ardından müteşebbis benliğin inşası, psikolojikleştirme, özcülük ve sorumlu kılma, büyüme/gelişme zorunluluğu, duygu/zihin yönetimi gibi konular eleştirel olarak ele alınıyor. Son olarak da siyasal ve sosyal yabancılaşmanın arttığı güncel otoriter neoliberal dönemde, psikoloji gurularının verdiği birey odaklı mesajlar analiz edilmekte ve epistemik direniş/praksis olanakları tartışılmaktadır.