Türkiye Ekonomisinde Sermaye Birikim Dinamikleri: Üretken Olmayan Emek, Artık Değer Oranı ve Kârlılık

Bu çalışma, Marksist iktisadın temel kategorilerinin ölçümü üzerinden Türkiye ekonomisinde sermaye birikim dinamiklerini analiz etmektedir. Bu amaçla, artık değer oranı, üretken olmayan emeğin büyüklüğü, artık değerin bölüşümüyle ilgili gözlemler elde etmeye çalışmaktadır. Çalışmanın bulgularına göre, üretken olmayan emeğin toplam istihdam içindeki payının son 30 yıl içinde artmasına rağmen, bu artış son yıllarda tempo kaybetmiş gibi görünmektedir. Veriler daha detaylı incelendiğinde, hem üretken emek istihdamının hem de üretken olmayan emek istihdamının bileşiminde 2004-2019 yılları arasında önemli bir dönüşüm olduğu görülmektedir. Artık değer oranının gelişimine bakıldığında ise, 2000’li yıllarda artık değer oranının hem 1990’lı yıllardaki ortalamasından hem de Avrupa ülkeleri ile ABD’deki artık değer oranından yüksek olduğu görülmektedir. Bir diğer önemli gözlem, son yıllarda üretken faaliyetlerin net kârının toplam artık değer içindeki payının azalmasıdır. Son olarak, her ne kadar elimizdeki bulgular detaylı bir kârlılık araştırmasına izin vermese de, üretken faaliyetlerdeki kâr kütlesinde ve yatırımlarda 2015 sonrasında gözlemlenen durgunluk, 2015 yılı sonrasında yaşanan çalkantılı sürecin kârlılık düşüşünün ürünü olabileceğini düşündür- mektedir.