19. Yüzyılda Osmanlı Devleti ve Mısır’da Dış Borçlanma ve Avrupa Mali Sermayesinin Denetim Örüntüleri

19. yüzyılın ilk yarısında, gelisen sanayi kapitalizminin birikim sorunlarına çözüm arayısı olarak ortaya çıkan para sermaye ihracı yüzyılın ikinci yarısında büyük bir ivme kazandı. Kapitalizmin tekelci bir evresine geçis sürecinin ortaya çıkardıgı mali sermayenin kontrol ettigi dıs borçlanma süreci, borçlu ülkeler açısından oldukça yüksek maliyetle ve çesitli siyasi ve ekonomik tavizler karsılıgında gerçeklestirildi. 1870'lerde uluslararası ekonomide yasanan kriz nedeniyle yasanan mali iflasların ardından mali sermaye, alacaklarını tahsil etmek üzere borçlu ülkelerin vergi gelirleri üzerinde dogrudan denetim kurdu. Bu kurumsal denetim borçların tahsiline yönelik olmasına ragmen, sermayenin degerlenme arayısı dogrultusunda üretken sermaye yatırımlarını tesvik eden bir rol oynadı. Böylece, mali sermaye eliyle bir yandan bagımlı bir gelismeye yol açan hiyerarsik bir uluslararası isbölümü insa edilirken diger yandan kapitalizm öncesi dünyada kapitalist üretim iliskilerinin gelisimi ivme kazandı. Bu yazıda 19. yüzyıldaki dıs borç mekanizmasının isleyisi ve iktisadi sonuçları Osmanlı devleti ve Mısır özelinde tartısılmakta, bu iki ülkenin borçlanma deneyimi ısığında 19. Yüzyıl kapitalizminin temel özellikleri ele alınmaktadır.