Atık Endüstrisi Aracılığıyla Küresel Kapitalizme Eklemlenmede Göçmen Emeğinin Rolü

Kapitalist üretim sisteminde tarihsel olarak sermaye birikiminin işleyişinden kaynaklanan ekolojik ve toplumsal tahribatlara karşı çözüm yolu, yeni birikim alanlarının açılmasında bulunmuştur. Günümüzde buna örnek teşkil edecek alanlardan biri de atık endüstrisidir. Batı kapitalizminde plastik endüstrisi, 20. yüzyılın başında artan endüstriyel üretim nedeniyle doğal varlıkların tükenme tehlikesine karşı alternatif malzemeler üretme amacıyla gelişmişti. Atık endüstrisi ise, plastik endüstrisinin yarattığı atık yönetim sorunlarını çözmek adına sermaye birikim krizinin yaşandığı 1970’li yıllarda kuruldu. Kapitalizmin yeniden yapılandığı 1980’li yıllarda her iki endüstri de üretiminin maddi kısmını geç kapitalistleşen ülkelere kaydırılması, başta Güney Asya ülkeleri olmak üzere geç kapitalistleşen coğrafyaların kapitalist iş bölümünde plastik işleyen alanlara dönüştürülmesinde etkili olmuştur. Göç olgusunu da tetikleyen bu endüstrileşme süreci geçmişte zanaat üretim faaliyetleri ile bilinen alanları “plastik geri dönüşüm köyleri”ne dönüştürmüştür. Benzer bir eğilim, son yıllarda küçük-orta ölçekte kurulan atık işleme tesis sayısının ve plastik atık ithalatının artması ile Türkiye’de de görünmektedir. Endüstrinin küresel işleyişi, geç kapitalistleşen Türkiye gibi ülkeler için düşük katma değerli, toplanmasında ve işlenmesinde emek-yoğun faaliyetlerin ağırlıklı olduğu plastik atıklar üzerine gerçekleşmektedir. Bu çalışmada Türkiye’de atık yönetiminin yeni bir birikim alanı olduğu ve geri dönüşüm faaliyeti ile atık endüstrisinin küresel kapitalizme yeni bir eklemlenme tarzı sunduğu iddia edilmektedir. Bu işleyişte kayıtdışı ve güvencesiz göçmen emeğinin görünürlüğü giderek artmaktadır. Buradan hareketle, bu çalışma, atık endüstrisinin Türkiye’nin küresel kapitalizme eklemlenmesindeki rolünü göç olgusuyla tartışmayı önermektedir. Atık yönetiminin sermayeleşme süreci ve kapitalist uluslararası iş bölümündeki rolü emek rejimi ve göç politikaları ile ele alınmıştır.