Çaya Ortak Olmak: Doğu Karadeniz’de Göç Dinamikleri ve Yarıcılık

Göç, kırsal alanlardaki sosyal yapıların yeniden şekillendirilmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Kırsal alanlar geleneksel olarak göçmen çeken alanlardan ziyade dışarıya göç veren kaynaklar olarak görülmüştür. Ancak son yıllarda kırsal alanların da göç aldığı gözlemlenmektedir ve akademik ilgi kırsal alanlardaki işgücü göçüne yönelmiştir. Diğer yandan kırsal hanelerin göç etmesinin nedenlerinin başında, tarımda yaşanan neoliberal dönüşümün yarattığı yoksulluk gelmektedir. Haneler yeni geçim stratejileri üretmek için gelirini çeşitlendirerek tarımda ya da tarım dışı ücretli işlerde çalışmaktadır. Böylece kırdan kente, kırdan kıra göç devam ederken, küçük üreticilerin bir bölümü toprağını korumuş ancak tarımsal üretimi sürdürebilmesi hane içindeki emeği çeşitlendirmesi ve hane üyelerinin bazılarının tarım dışı işlerde çalışmasıyla mümkün olabilmiştir. Bu durum çalışmamızın odaklandığı Doğu Karadeniz bölgesinde çay üreticilerinde de görülmektedir. Bölgeden göç ve çay tarımında çalışan emeğin tarım dışına yönelmesi emek açığı yaratmıştır, bu emek açığının bir kısmı göçmen ve yerli yarıcılarla kapatılmaktadır. Çalışmada, Doğu Karadeniz bölgesinde çay tarımında yarıcılık yapmak için Ordu’dan Rize’ye göç etmiş göçmen yarıcıların göç süreçleri, yarıcılıkta ücretsiz hane emeği, cinsiyetçi iş bölümü, emek denetimi, borçluluk-birikim ve yarıcılarda farklılaşma dinamikleri incelenmiştir. Sonuç olarak göçmen yarıcıların homojen bir gruptan ziyade kendi aralarında farklılaşmış bir yapıda olduğu ortaya çıkarılmıştır. Ayrıca toprak sahiplerinin yarıcılığı işçilik maliyetlerini düşürmek ve bu amaçla özellikle kadın ve çocuklardan oluşan ücretsiz hane emeğine ulaşmak için tercih ettiği saptanmıştır.