Eleştirel Doğa Kuramı: Frankfurt Okulu ve Toplum-Doğa Diyalektiği Tartışmasında Yeni Açılımlar

Toplum-doğa ilişkisinin nasıl ele alınması gerektiği, ekoloji literatüründe yaklaşık 60 yıldır süregelen bir problematiktir. Fakat bu tartışmalarda, eko-Marksistlerin ve bazı eko-feministlerin görüşlerinin haricinde, toplum-doğa ilişkisi ya modern rasyonalitenin etkisiyle düalist olarak ya da postmodern rasyonalitenin etkisiyle monist olarak kurulmuştur ve diyalektik-dışıdır. Toplum-doğa diyalektiği üzerine bir yandan eko-Marksizm literatüründe tartışmalar sürerken diğer yandan, Frankfurt Okulu üzerinden de bu konuya dair tartışmalar yürütülmekteydi. Ancak yakın zamana kadar Frankfurt Okulu’nun toplum-doğa ilişkisi hakkındaki düşünceleri herhangi bir akım, yaklaşım ya da kuram altında bir araya getirilmemiştir. Fakat Carl Cassegård, yakın tarihli çalışmalarıyla, Frankfurt Okulu’nun toplum- doğa ilişkisine dair düşüncelerini ve eleştirel kuramı birleştirerek eleştirel doğa kuramını ileri sürmüş ve toplum-diyalektiği tartışmasında yeni açılımlar geliştirmiştir. İşte bu çalışmanın amacı, eleştirel doğa kuramının toplum-doğa diyalektiği tartışmasına yaptığı katkıları ve bu tartışmada açtığı yeni yörün- geleri sunmaktır. Cassegård, eleştirel doğa kuramının çeşitli materyalist yaklaşımlardan farklılaş-ığını göstermekle birlikte, eleştirel doğa kuramının yaptığı yeni açılımların, ekolojideki düalist ve monist yaklaşımların aşılmasını sağlayacak yeni bir yaklaşım sunduğunu da ileri sürüyorum. Eleştirel doğa kuramı hem ekolojideki yaygın düalist ve monist yaklaşımlardan farklı bir yaklaşıma sahip olması, hem de toplum-doğa diyalektiği tartışmasına yeni bir açılım getirmesi bakımından ekoloji tartışmalarında önemli ve özgün bir yere sahiptir. Bu nedenle gelecekteki toplum-doğa ilişkisine dair çalışmaların eleştirel doğa kuramını dikkate alması ve onunla karşılaşması gerekmektedir. Buradan hareketle çalışma, toplum-doğa diyalektiği tartışması bağlamında, eleştirel doğa kuramının toplum-doğa ilişkisini nasıl ele aldığını ve bunu hangi kavramsal inşalarla sağladığını göstermektedir. Son olarak çalışmayı, eleştirel doğa kuramı bağlamında ekolojik kriz ve praksise dair bazı açıklamalar ile sonuçlan- dırıyorum.