Engels’in Diyalektik Teorisi: “Doğanın Diyalektiği” mi, Düşüncenin Diyalektiği mi?

Anti-Dühring ve Doğanın Diyalektiği başlıklı kitaplar, Marksizm’in tarihsel ve toplumsal varsayımlarını doğa bilimleri ile ilişkilendirmeyi amaçlamaktadır. Buradaki açıklamalar Engels’e, Marksist felsefe geleneği içinde ayırıcı bir yer kazandırır. Bu yeri, Engels’in hiç kullanmadığı “doğanın diyalektiği” terimi temsil etmektedir. “Doğanın diyalektiği” mi, doğa hakkındaki bilgileri işleyen düşüncenin diyalektiği mi? (Soru Engels’ten yana Engels’e karşı yanıtlanacaktır.) “Doğada diyalektik”, doğa ögelerinin yasası gibi işleyen bir diyalektik anlayışa dönüşmüştür. Bu tartışmalı bir sonuçtur. Ancak Engels’in uyguladığı diyalektik bu değildir. Engels, olguların işleyişini değil, olgular hakkındaki bilginin işleyişinin yöntemi olan bir diyalektiği kullanmaktadır. “Engels’in sözünü ettiği “doğada diyalektik”, bilimlerinin nesneleri hakkındaki bilginin işlenmesi ile sınırlıdır. Bu da temelde diyalektiği yöntem olarak uygulamak demektir ki, bu düşüncenin diyalektiğinin tanımıdır. Makalede bu varsayımı temellendirmek için: İlk olarak diyalektiğin farklı formlarda görülmesine yol açan görüntüler analiz edilmektedir. İkinci olarak, diyalektik genelde bir yöntem, özelde ise düşünce yöntemi olarak gösterilmektedir. Ardından diyalektik ile bilim ilişkisi, yönteme nesnellik kazandırma arayışı olarak gösterilmektedir ve Ortodoks Marksizm’in ve Batı Marksizm’inin diyalektiğin bilimsel niteliği ile olan sorunlu ilişkisi özetlenmektedir. Makale, Engels’in doğa bilimlerini diyalektik açıdan ele almasının gerisindeki politik gereksinimlere göndermede bulunarak tamamlanmaktadır.