Etnoloji Defterleri’nin Açtığı Yeni Ufuklar: Marx’ın Kadınların Ezilmesine ve Özgürleşmesine Dair Düşüncesine İlişkin İpuçları

Marx’ın Etnoloji Defterleri tamamlanmış olsa da ilk komünal toplumlarda toplumsal ilişkilerin çeşitli veçhelerine, kadın erkek ilişkilerine, kamusal mülkiyetten özel mülkiyete geçiş sürecine, toplumsal katmanlaşmalarla sınıfların oluşumuna ve devletin kökenine ilişkin Marx’ın son dönem düşüncelerine dair ipuçları barındırır. Birçok araştırmacı defterlerdeki “toplumsal cinsiyet” vurgusunun altını çizmiş, Marx’ın bu çerçevede erken dönem yapıtlarında yer alan konulara geri döndüğünü söylemiştir. Ben de bu görüşlere katılıyorum. Bu yazıda Etnoloji Defterleri’ne sosyalist feminist açıdan bakmayı deneyecek, defterlerde kadınların ezilmesine, ataerkinin kökenine, tarih içinde kadın erkek ilişkilerine ve kadınların özgürleşmesinin “insani olanaklarına” ilişkin Marx’ın düşüncelerinin ipuçlarının peşine düşeceğim. Bununla birlikte, bu görüşü biraz daha ileri götürüp, Marx’ın toplumların gelişmesi, sınıfların ve devletin oluşumu, komünal ve özel mülkiyetin tarihi gibi konuları, kadın erkek ilişkileri ve aile kurumu ile birlikte ele aldığı daha büyük bir çalışmanın arifesinde olduğu kanaatini taşıyorum.