Geri Dönüş ve Ermeni Emval-i Metrukesinin İadesi: Kayseri (1918-1920)

1918 Ekim ayında tehcir edilen ahalinin geri dönüsüne izin verilmesinin ardından Ermeniler geri dönmeye baslamıstır. Geri dönüs ilk bakısta Ermeni toplumu açısından yasanan acı ve yıkımın bitisi gibi gözükse de, bu süreç aslında Ermeni kadın ve çocuklarının cemaatlerine teslim edilisi, gayrimüslimlerin artan asayissizlik dolayısıyla Anadolu içlerinden sahil bölgelerine kaçısı ve emval-i metrukenin iadesi gibi kendine has bambaska problemleri beraberinde getirmistir. Bu makale Ermeni toplumu açısından oldukça çetrefilli bir mesele haline gelecek olan emval-i metrukenin iadesi konusunu incelemektedir. Meselenin bu kadar çetrefilli bir hal almasında Ermeni emval-i metrukesinin ciddi bir kısmının savas süresince bizzat devlet organlarınca tasfiye edilmesi ve tehcir süresince pek çok Ermeni'nin hayatını kaybetmis olması en önemli etkenler olmustur. Kayseri Sancagı üzerinden yaptıgımız inceleme göstermektedir ki her bölgenin kendi özgün sartları vardır ve bu hususları dikkate almadan yasanan süreci degerlendirmenin imkanı yoktur. Yerel otoritelerin tavrı, güvenlik problemleri ve emval-i metrukeye yerlestirilmis muhacir ve mültecilerin sayısı gibi faktörlerin her biri emval-i metrukenin iadesi sürecinde belirleyici etkilerde bulunmustur.