Pandeminin Gölgesinde Kapitalizm: Gözetim, Veri Siyaseti ve Özgürlük

Hızla gelişen enformasyon teknolojileri, toplumsal hayatta ve kapitalizmin dinamiklerinde birtakım değişimler meydana getirmiştir. Dijitalleşme bir yandan bireylere ve gruplara daha fazla katılım, bireysel ve kolektif özgürlük imkânı sağlarken, diğer yandan iktidarların denetim ve gözetim biçimlerini dönüştürmüş, genişletmiş ve merkezsizleştirmiştir. Birçok alanda kaçınılmaz hale gelen teknolojiler ve dijital uzamlar ile bireyler sürekli gözetlenirken, iktidarların ve büyük teknoloji şirketlerinin lehine gözetim ve verileştirme pratiklerini süreklileştiren mekanizmalar derinleşmektedir. Literatürde ve kamusal alandaki bu süreçlere dair tartışmalar ise genellikle özgürleşme ve otoriterleşme ikiliği çerçevesinde yürütülmektedir. Kavramsallaştırma arayışında sıklıkla dijital teknolojilerin kullanımı ve toplumsal etkileri bir tür bireysel ve kolektif haklar ve özgürlüklere dair avantajlar ve riskler terazisine konulmaktadır. Genellikle, otoriter olarak tanımlanan ülkelerde ya da bağlamlarda dijitalleşmeyle ilgili gözetim, baskı veya otoriterleşme gibi kavramlar öne çıkarken; liberal demokratik olarak tanımlanan ülkelerde veri güvenliği, mahremiyet, kişisel haklar gibi meseleler öne çıkmaktadır. Biz bu yazıda, bu sistemlerin birbirlerinden kopuk olmadığından ve aynı dijital kapitalist sistemin birer halkası olduklarından yola çıkarak, kapitalist saiklerin ve gözetim pratiklerinin dijital özgürlük ve kendi kaderini tayin hakkı meselesiyle nasıl ilişkilendiğini irdeliyoruz. Kapitalizmdeki dijital gözetim ekseninde söylemlerin, taleplerin ve saiklerin özgürlük mefhumunu kimin lehine ve aleyhine şekillendirdiğine dair tartışmalara bir katkıda bulunmayı hedefliyoruz.